2025 rok był dla Łukasiewicz – PORT czasem skokowego wzmocnienia potencjału badawczego. Nowa, wyspecjalizowana infrastruktura to nie tylko modernizacja zaplecza – to otwarcie nowych kierunków badawczych w walce z nowotworami mózgu, przewlekłym bólem czy kryzysem energetycznym.
Strategiczna rozbudowa ekosystemu badawczego
Dynamika rozwoju instytutu znajduje odzwierciedlenie w skali ubiegłorocznych inwestycji. Łączna wartość aparatury pozyskanej w 2025 roku wyniosła ponad 6 mln zł. Rozwój ten jest wynikiem wysokiej skuteczności zespołów projektowych Łukasiewicz – PORT w pozyskiwaniu grantów krajowych i europejskich.
Neurobiologia – od mapowania układu nerwowego po kontrolę bólu
Badania nad plastycznością mózgu, interakcjami neuronów z komórkami nowotworowymi i rozwojem nowoczesnych terapii przeciwnowotworowych wymagają dziś narzędzi integrujących obrazowanie funkcjonalne z zaawansowaną elektrofizjologią. Unikalny, zaprojektowany i zbudowany przez badaczy Łukasiewicz – PORT mikroskop fluorescencyjny do obrazowania in vivo, pozwalający obserwować aktywność neuronów w żywym organizmie w czasie rzeczywistym, w połączeniu z systemem elektrofizjologicznym opartym na technologii Neuropixels umożliwia badaczom jednoczesną obserwację pracy sieci neuronalnych i mechanizmów przetwarzania informacji w układzie nerwowym.
To technologia kluczowa dla projektów takich jak NOMOD. Realizuje go dr Mateusz Kucharczyk, lider Grupy Badawczej Onkologii Neurofizjologicznej, który na analizę mechanizmu noradrenergicznej modulacji bólu, otrzymał 3,5 mln zł dofinansowania z Narodowego Centrum Nauki.
– Sprawdzamy, jak mózg potrafi wyciszać ból wysyłając sygnał chemiczny (noradrenalinę) do zakończeń nerwów w rdzeniu kręgowym. Gdy lepiej poznamy ten mechanizm, będziemy mogli stworzyć nowe, bardziej precyzyjne leki przeciwbólowe między innymi dla pacjentów onkologicznych – wyjaśnia dr Kucharczyk. – Pozyskana aparatura to komplementarna, nowoczesna platforma badawcza, umożliwiająca nam prowadzenie zaawansowanych badań funkcjonalnych, strukturalnych i systemowych układu nerwowego, integrujących obrazowanie optyczne, elektrofizjologię i analizę histologiczną.
Uzupełnieniem tego zaplecza jest nowoczesny kriostat, pozwalający na precyzyjne przygotowanie skrawków tkanek mózgu, rdzenia kręgowego i nowotworów w niskich temperaturach. To niezbędny etap w drodze do pełnego zrozumienia procesów chorobowych.
Immunoterapia – rozwój leku na drodze precyzyjnej selekcji komórek przeciwnowotworowych
W obszarze immunoonkologii kluczowym wyzwaniem dla naukowców Łukasiewicz – PORT jest obecnie precyzyjna identyfikacja tych komórek układu odpornościowego, które wykazują najwyższy potencjał w zwalczaniu agresywnych nowotworów mózgu.
Zespół dr. hab. Grzegorza Chodaczka realizuje w tym zakresie projekt SelCell, koncentrujący się na limfocytach T γδ (gamma delta) w starciu z najczęściej występującym złośliwym nowotworem mózgu o bardzo złym rokowaniu – glejakiem wielopostaciowym. Badania te, oparte na materiale biologicznym pozyskiwanym dzięki ścisłej współpracy z Regionalnym Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wrocławiu, wspierane są przez zaawansowaną platformę analityczną, którą tworzy zestaw aparatury wykorzystywanej na każdym etapie projektu.
W pierwszej fazie badań izolowane są komórki układu odpornościowego krwi, z których na drodze hodowli wyprowadzane są linie limfocytów T γδ do testów zabijania komórek nowotworowych. Kluczowe w tym procesie jest zapewnienie absolutnej stabilności parametrów hodowli komórkowych pochodzących od ponad 100 dawców. Służy temu nowoczesna szafa inkubacyjna IncuSafe, która eliminuje przypadkową zmienność warunków, gwarantując precyzyjną kontrolę temperatury, stężenia CO₂ i wilgotności.
Centralną rolę w platformie analitycznej odgrywa cytometr spektralny ID7000 o wartości 1,7 mln zł, pozwalający na jednoczesną ocenę kilkudziesięciu cech i poziomu aktywacji pojedynczych komórek. Jak podkreśla dr hab. Chodaczek, lider Grupy Badawczej Immunoterapii: – Urządzenie to umożliwia porównywanie aktywności przeciwnowotworowej wytworzonych hodowli limfocytów i identyfikację komórek o największym potencjale do walki z nowotworami.
Dynamikę i charakter bezpośrednich interakcji między limfocytami T γδ a komórkami nowotworowymi pozwala natomiast śledzić i kwantyfikować wysokoprzepustowy mikroskop konfokalny Opera Phenix Plus (2,5 mln zł). Uzupełniające profilowanie białkowe, służące znalezieniu biomarkerów wskazujących na funkcje przeciwnowotworowe hodowanych komórek, prowadzone jest przy użyciu wysokosprawnego chromatografu cieczowego Vanquish Horizon. Tak zintegrowane podejście technologiczne to fundament rozwoju skuteczniejszych i bezpieczniejszych terapii komórkowych, ale też nauki w ogóle.
Patologia doświadczalna – filar onkologii translacyjnej i medycyny precyzyjnej
Badania w obszarze onkologii translacyjnej stanowią kluczowy kierunek rozwoju medycyny precyzyjnej, łącząc badania podstawowe z praktyką kliniczną. Jednym z ich filarów jest patologia doświadczalna, która umożliwia analizę tkanki nowotworowej na poziomie molekularnym, komórkowym i histologicznym oraz korelację wyników z danymi klinicznymi. Integracja badań molekularnych i obrazowych pozwala na realizację programów badawczych ukierunkowanych na poznanie mechanizmów patogenezy, identyfikację i walidację biomarkerów oraz rozwój nowych strategii diagnostycznych i terapeutycznych.
Zaawansowana infrastruktura badawcza wykorzystywana przez Grupę Badawczą Biobank, kierowaną przez dr hab. Patrycję Gazińską, pozwala na realizację interdyscyplinarnych przedsięwzięć, m.in. we współpracy z zespołami Centrum Inżynierii Materiałowej Łukasiewicz – PORT w obszarze diagnostyki onkologicznej.
W ramach grantu Narodowego Centrum Nauki zaplecze grupy wzmocnił system ExoSpin przeznaczony do wydajnej, powtarzalnej i standaryzowanej izolacji egzosomów i innych pęcherzyków zewnątrzkomórkowych. Urządzenie to umożliwia pozyskanie materiału z osocza, surowicy, moczu, innych płynów ustrojowych i hodowli komórkowych przy zachowaniu wysokiej czystości struktur lipidowych i kwasów nukleinowych (RNA, mRNA). Dzięki minimalizacji ryzyka degradacji próbek, aparatura ta jest wykorzystywana w Grupie Badawczej Biobank do badań związanych z nowotworami głowy i szyi oraz w projektach z zakresu diagnostyki „płynnej biopsji” w współpracy z zespołami inżynierii materiałowej.
Dzięki środkom z Agencji Badań Medycznych (projekt ABMPATH) rozbudowano możliwości cyfryzacji preparatów histopatologicznych o nakładkę fluorescencyjną do skanera Hamamatsu S60. Rozszerzenie funkcjonalności urządzenia o wysokoczułe obrazowanie preparatów histologicznych i cytologicznych pozwala na późniejsze wykorzystanie zaawansowanych narzędzi komputerowych do pogłębienia analiz ekspresji biomarkerów i badań przestrzennych wewnątrz tkanki nowotworowej.
Inżynieria materiałowa – charakterystyka struktur porowatych
Równolegle z badaniami biomedycznymi w Łukasiewicz – PORT rozwijane są technologie materiałowe. Nowy analizator porowatości i adsorpcji gazów, wykorzystywany w projektach dr Min Ying Tsang kierującej Grupą Badawczą Funkcjonalnych Makrocząsteczek i Materiałów Porowatych, umożliwia precyzyjną charakterystykę powierzchni właściwej i struktury porów w materiałach takich jak zeolity, struktury metaloorganiczne czy węgle porowate.
Aparatura wspiera projektowanie nowych materiałów i technologii znajdujących zastosowanie m.in. w magazynowaniu gazów, katalizie, oczyszczaniu środowiska i energetyce.
Najważniejsza inwestycja – potencjał ludzi
Inwestycje z 2025 r. tworzy spójny ekosystem badawczy, w którym zaawansowane technologie obrazowania, analizy molekularnej i inżynierii materiałowej stają się katalizatorem potencjału naukowego instytutu. Aparatura nie jest tu celem samym w sobie, lecz narzędziem do realizacji najbardziej ambitnych projektów na styku nauki, medycyny i przemysłu.
Jak podkreśla dyrektor Łukasiewicz – PORT, prof. Jarosław Bosy: – Inwestycja w zaplecze techniczne jest przede wszystkim inwestycją w ludzi i rozwój ich unikalnych kompetencji. To ludzie decydują o naszej pozycji w świecie nauki.
Skala ubiegłorocznych wdrożeń stanowi fundament dla kolejnych etapów rozwoju. Już teraz instytut przygotowuje się do realizacji projektów rekomendowanych do dofinansowania w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG) 2021–2027. Obejmują one rozwój zaplecza mikroelektroniki i technologii energetycznych w ramach Międzyinstytucjonalnego Centrum Zaawansowanych Technologii Energetycznych (BINGO-IEL2) oraz budowę nowoczesnej platformy genomicznej w ogólnopolskiej skali pod egidą projektu „Genomika dla Polski” (G4PL).
