Genomika dla Polski – G4PL

Lider konsorcjum: Instytut Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk (prace konsorcjum koordynuje prof. dr. hab. Luiza Handschuh)

Konsorcjanci:

1. Sieć Badawcza Łukasiewicz – PORT Polski Ośrodek Rozwoju Technologii (Łukasiewicz – PORT)
2. Instytut Genetyki Człowieka Polskiej Akademii Nauk
3. Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN
4. Politechnika Poznańska
5. Uniwersytet Warszawski
6. Uniwersytet Medyczny w Białymstoku
7. Uniwersytet Łódzki
8. Uniwersytet Gdański
9. Uniwersytet Jagielloński
10. Narodowy lnstytut Kardiologii Stefana kardynała Wyszyńskiego Państwowy lnstytut Badawczy
11. Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie-Państwowy Instytut Badawczy

Genomika dla Polski (G4PL) to strategiczny projekt badawczo-rozwojowy realizowany przez konsorcjum 12 wiodących polskich jednostek naukowych i badawczych, którego celem jest stworzenie ogólnokrajowej, nowoczesnej infrastruktury w zakresie zaawansowanych badań genomicznych.

Projekt odpowiada na kluczową lukę w krajowym systemie B+R – brak spójnej, interoperacyjnej i skalowalnej sieci umożliwiającej generowanie, przetwarzanie, przechowywanie oraz udostępnianie danych genomicznych zgodnie z europejskimi i międzynarodowymi standardami. Postęp w medycynie precyzyjnej oraz rozwój nowoczesnych narzędzi diagnostycznych i terapeutycznych są dziś nierozerwalnie związane z rozwojem genomiki. Pozwala ona nie tylko identyfikować indywidualne predyspozycje genetyczne i dobierać spersonalizowane terapie, ale także przewidywać ryzyko działań niepożądanych leków czy skutecznie wspierać politykę zdrowotną państwa.

Kluczową rolę odgrywa tu genomika populacyjna, bazująca na wysokoprzepustowym sekwencjonowaniu genomów dużych i reprezentatywnych grup obywateli. W państwach UE rozwój ten przebiega w ramach zintegrowanych programów infrastrukturalnych i badawczych, takich jak Genome of Europe czy inicjatywa 1+MG. Udział w nich wymaga od państw członkowskich posiadania spójnej, skalowalnej infrastruktury: laboratoriów sekwencjonowania, biobanków, systemów bioinformatycznych, krajowego repozytorium danych oraz spójnych procedur prawno-etycznych i jakościowych. Polska aktualnie nie dysponuje takim rozwiązaniem, co skutkuje słabą reprezentacją populacji w europejskich bazach danych, ograniczoną trafnością algorytmów klinicznych, utrudnionym transferem technologii oraz niską efektywnością wykorzystania danych w diagnostyce, badaniach i zastosowaniach przemysłowych.

Projekt G4PL ma na celu stworzenie kompleksowej infrastruktury genomicznej o strategicznym znaczeniu dla polskiego systemu nauki, zdrowia i innowacji. W ramach projektu powstanie ogólnopolska, interoperacyjna sieć akredytowanych laboratoriów sekwencjonujących, krajowe repozytorium danych oraz rozproszona sieć biobanków. Infrastruktura ta będzie wspierać zarówno działalność naukową, jak i sektor przemysłowy — w tym rozwój innowacyjnych rozwiązań w zakresie medycyny spersonalizowanej, bioinformatyki, biotechnologii i IT. Projekt obejmuje działania infrastrukturalne (zakup i instalację aparatury badawczej, roboty budowlane), informatyczne (rozwój narzędzi analitycznych i baz danych) oraz organizacyjne (standaryzacja procedur, zapewnienie interoperacyjności i zgodności z RODO oraz zasadami FAIR). Realizacja projektu umożliwi efektywne wykorzystanie danych genomicznych w badaniach, diagnostyce i sektorze przemysłowym.

Po stronie Łukasiewicz – PORT zaplanowano wytworzenie platformy genomicznej oraz szkolenia podnoszące kwalifikacje kadry.